fbpx

UX Design hay UX/UI Design hiện nay đã và đang được các công ty chú trọng, bạn có thể nhận thấy trên các trang tuyển dụng, vị trí này luôn là một ‘’Hot job’’ ở mảng IT. Sự thành bại của một sản phẩm phụ thuộc vào UX là điều không thể chối cãi.

Tuy vậy, dưới quan sát cá nhân, tôi cho rằng hiện nay khá nhiều công ty (tôi chỉ xét đến ở Việt Nam) vẫn cho rằng team UX cũng là một team “ghép cặp”, nghĩa là các UX Desinger sẽ trực thuộc một bộ phận (team phát triển, team quản lý hoặc team kinh doanh) và phục vụ cho những bộ phận đó thay vì là theo sản phẩm. Thậm chí, team UX còn coi tương đồng và gộp chung với team UI, và chúng ta biết đến cái tên lai giữa 2 bộ phận đó là UX/UI.

Tại sao lại như vậy, liệu rằng vẫn còn sự nhập nhằng giữa 2 khái niệm UX và UI hay bởi vì vị trí này chỉ phân biệt về mặt “lý thuyết” còn thực tế công việc là giống nhau (so với UI)?

Phân biệt UX và UI

Có rất nhiều bài viết và minh họa để nói về sự khác biệt về UX và UI, sự phân biệt được chỉ ra về các mặt như khái niệm (What is the UX design, What is the UI design…), về các công việc mà UX Designer và UI Designer làm là rất khác nhau, bạn có thể tham khảo 2 bài viết bên dưới:

A list of design concepts every UX/UI designer should learn

Why UX and UI should remain separate

Và sự phân biệt về tương tác của team UX với UI với các thành viên nội bộ và với các team khác. Tóm lại tất cả đều chỉ ra rằng chúng là hoàn toàn khác nhau như Mặt trăng với Mặt trời vậy. Thế nhưng, như chúng ta vẫn thấy UX/UI Design lại đi với nhau thay vì UX Design và UI Design nên được tách biệt.

Chuyện chai tương cà Heinz

Câu chuyện chai tương cà Heinz vẫn được tranh luận khá sôi nổi và không hồi kết. Thoạt nhìn qua, ai cũng dễ nhận ra sự khác biệt về 2 kiểu chai tương cà, một cái cổ lọ, một cái cổ nắp, một cái bạn phải lắc và một cái bạn phải bóp. Sự khác nhau đó, người ta gọi là trải nghiệm người dùng hay UX. Tuy nhiên, có những quan điểm cho rằng, hình vẽ này thể hiện không đúng.

UX là phần “chìm”, còn UI là phần “nổi”, cái chai được thiết kế kiểu dáng, màu sắc ra sao, sự khác nhau cũng chỉ là yếu tố thị giác, còn thực sự bản chất nằm ở sự trải nghiệm khi đặt sản phẩm ở môi trường thực tế, điều mà bức hình 2 chai tương cà bên trái không thể hiện được.

Nhưng hãy khoan, rõ ràng khi bạn nhìn thấy kiểu chai cổ lọ, bạn cũng tự biết cách sử dụng nó đó là mở nắp rồi dốc ngược để tương cà chảy ra, chỉ khi nào nước sốt gần hết thì bạn mới phải lắc mạnh với hy vọng nước sốt còn sót lại sẽ chảy ra. Với chai thứ 2, bạn chỉ việc phải bật nắp, tuy nhiên bạn cần lưu ý rằng luôn luôn hướng nắp xuống dưới để đảm bảo nước sốt luôn sẵn sàng chảy ra khi nắp mở. Dưới đây là một ví dụ về UX tương tự mà chắc chắn bạn sẽ gặp thường xuyên.

Chai sữa tắm này dùng kiểu nắp gập với nhãn mác sắp chữ viết xuôi đồng nghĩa với việc người dùng luôn hướng phần nắp lên trên (như hình minh họa).Tuy nhiên, theo kinh nghiệm, tôi luôn phải lộn ngược như chai tương cà Heinz, đảm bảo khi dùng tôi không phải chờ vài giây sau dầu gội mới chảy ra. Đây là một lỗi nhỏ về thiết kế UX của chai dầu gội này.

Rõ ràng ở ví dụ chai dầu gội trên, trải nghiệm sử dụng của tôi hoàn toàn giống như chai tường cà Heinz, nhưng đó là cách sử dụng của tôi còn với người khác có thể đa phân ban đầu người dùng cũng để xuôi vì trong tư duy bản năng người dùng, chữ viết thì đọc từ trên xuống dưới, và đáy thì nằm ở dưới vì thế khi để chai dầu cũng để “xuôi tự nhiên”. Điểm khác biệt duy nhất ở đây chính là các chữ trên nhãn của cái chai tương cà và chai dầu gội đầu là ngược chiều nhau. Vậy chẳng phải biểu hiện bên ngoài khác nhau cũng dẫn dắt tới cách trải nghiệm sản phẩm khác nhau. Và minh họa bên phải (trong bức hình đầu tiên) vô tình bỏ sót đi trường hợp này.

Nếu bạn đã đọc cuốn The Design of Everthings của Don Norman, theo đó, một sản phẩm bất kì luôn có một hệ thống chỉ dẫn (signifiers), để người dùng tiếp nhận biết được cách mà mình tương tác (affordances). Chính nhãn mác trên chai sữa tắm hay chai tương cà Heinz vô tình hoặc có chủ đích tạo ra một chỉ dẫn cho người dùng rằng họ nên để sản phẩm của mình trên kệ theo tư thế nào.

Bằng giác quan của mình như nghe, nhìn, hoặc sờ, người dùng có thể được dẫn dắt và tự mình khám phá cách sử dụng sản phẩm. Nếu sản phẩm có một chỉ dẫn không đúng đắn, rất có thể sẽ khiến người dùng thông thường sử dụng sai cách và vô tình gây ra trải nghiệm không như ý muốn của người thiết kế sản phẩm.

Interaction Design, Visual Design, Graphic Design, UX Design, UI Design, UI Development, …

Nếu ai đó hỏi một sản phẩm cần thiết kế những gì và ai là người thiết kế thì quả là một câu trả lời vừa dễ mà vừa khó. Nó dễ với người hỏi nhưng lại khó với người trả lời, cho dù câu trả lời sẽ đại ý là mọi thứ người dùng thấy và cảm nhận được đều được xây dựng và thiết kế.

Hiện nay chúng ta có sự phân biệt về Artist (họa sĩ) với UI Designer (thiết kế giao diện người dùng), và sự khác nhau giữa Graphic Designer với UI Designer. Giống như câu chuyện một kỹ sư IT được hỏi biết sửa máy tính hoặc nhờ cài windows không , một UI Designer được hỏi biết vẽ tranh nhân vật không (!), nhưng nếu bạn hỏi một Graphic Designer, có thể câu trả lời là có. Sự nhầm lẫn này đa phần xuất phát từ chữ Design, nó quá dễ dùng để miêu tả hay trả lời cho một câu hỏi về một công việc, nhưng sẽ là không đơn giản khi đặt cạnh với một lĩnh vực hay ngành nghệ cụ thể. Xét riêng về công việc phát triển sản phẩm, chúng ta có một sơ đồ tương tác dưới đây giữa các team/bộ phận:

Sơ đồ tương tác giữa UX-UI-Application Developer, không phải sơ đồ các công việc mà các role phải thực hiện.

Sơ đồ trên chỉ thể hiện Input-Output của mỗi vị trị khi tương tác với nhóm khác. Chẳng hạn, khi UX Designer sau khi Research sẽ bắt đầu làm tài liệu bao gồm yêu cầu thiết kế rồi chuyển cho UI Designer (Wireframe, IA, User flows, …) thì UI Designer sẽ dùng tài liệu đó để tạo nên các bản Protoype, Styleguide và bản thiết kế UI cuối cùng, UI Designer sau đó làm việc với Các Front-end developer để hiện thực hóa thiết kế đó. Tuy nhiên, đừng nhầm lẫn rằng các phần việc giao nhau thể hiện ở sơ đồ trên đồng nghĩa với việc các role đó phải làm.

User Experience (UX) Designer = Research + Design
UI Developer = Design + HTML/CSS/JS
Application Developer = Front-end (HTML/CSS/JS)+ Back-End coding

Sơ đồ tương tác giữa UX-UI-Application Developer, phân biệt rõ ràng hơn về phần Design của các UX Designer và UI Designer.

Như vậy điểm giao thoa giữa UX và UI chính là Interaction Design, công đoạn này cần tri thức phải được tổng hợp từ UX và UI Design, nói cách khác là những phần mà UX Designer và UI Designer teamwork với nhau.

Tóm lại, outcome mà UX Designer sẽ là các tài liệu như IA, wireframe, concept mẫu, miêu tả user flow, … để làm input cho UI Developer. Outcome của UI Developer là các bản Visual Design. Một UI Designer có thể sẽ dựng luôn phần giao diện (đối với website) hoặc hỗ trợ export các bản thiết kế thành các đoạn script tương ứng với ngôn ngữ và thự viện sử dụng của Front-end developer.

Rõ ràng mỗi role đều có một nhiệm vụ duy nhất của mình là tạo ra các tài liệu outcome để chuyển đến các phận khác. Mỗi công đoạn tạo ra outcome đòi hỏi cần nhiều thời gian để tinh chỉnh và lựa chọn một solution tốt và hiệu quả nhất. Bạn nghĩ sao nếu chỉ làm UI (dựa trên yêu cầu của Product Owner) mà bỏ qua UX, các front-end lập trình mà bỏ qua khâu UI quả là một điều kinh khủng.

Tuy nhiên, người làm UX Designer cần phải biết Visual Design, một người làm UI Design cần phải biết HTML/CSS/JS để biết liệu bản thiết kế của mình có khả thi hay không, ít nhất là phải nằm trong năng lực của team phát triển hiện tại của công ty. Ở chiều ngược lại, một Front-end developer cũng cần biết về UI để giúp cho việc triển khai sản phẩm luôn luôn tuân thủ theo quy tắc thiết kế cho dù những thành phần hay giao diện đó chưa được mô tả trong tài liệu UI Design. Một người làm UI Design cũng cần biết về UX để các thiết kế của mình được tuân thủ theo các quy tắc được thiết kế bởi UX Designer.

Đến đây bạn có thể hỏi UX/UI Designer là ai và họ phải làm những gì. Liệu rằng có đúng như những công việc mà các UX/UI Design đang làm hiện nay.

Theo sự phân bổ công việc như ở 2 sơ đồ trên thì UX/UI = UX + UI. Tức là khối lượng công việc của một UX/UI Designer sẽ là rất rất nhiều, và nếu chiếu theo outcome của một UX/UI Designer (cái mà mọi người nhìn thấy và nhận xét được) chỉ là bản UI Design. Đa phần các UX/UI Designer sẽ chỉ đủ thời gian để làm phần Visual Design và phải bỏ qua nhiều công đoạn khác.

Vì vậy, vị trí UX/UI Design là một công việc rất mơ hồ đồi với designer. Vị trí này bị lạm dụng bởi nó dễ tuyển dụng và giao các công việc thiết kế sản phẩm hơn thay vì như trước đây là vị trí Graphic Design hay GUI Design.

Bản quyền thuộc về Kim Dinh Son
www.linkedin.com/in/franciscokimson/

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *